Copy
Bekijk deze nieuwsbrief in je browser

Genieten van passievolle verhalen

Voor u ligt de 13e editie erfgoednieuws. Ik voel me vereerd dat ik als nieuwe wethouder monumentenzorg / erfgoed het voorwoord tot u mag richten. Ondanks mijn jonge leeftijd (29) en bestuurskundige achtergrond, ben ik het belang van het beheer en ontwikkeling van erfgoed steeds meer gaan inzien. Inmiddels heb ik kunnen zien dat de gemeente Lochem meer dan rijk is aan cultuurhistorie. Ik geniet en leer veel van de passievolle verhalen van mijn beleidsmedewerker erfgoed, eigenaren van monumentale gebouwen of landgoedeigenaren met kennis van erfgoed en cultuurhistorie. Enkele landgoederen heb ik in de afgelopen maanden al mogen bezoeken. Kort daarna kwam ik erachter dat de vergaderruimtes in het gemeentehuis vernoemd zijn naar de verschillende landgoederen die onze gemeente rijk is. Een mooie waardering. Toch bewonder ik liever de levendige landgoederen zelf, dan de binnenkant van de statige vergaderzalen! Ik kom graag op locatiebezoek om te zien, te luisteren en te leren.
Cultuurhistorie is in een steeds sneller veranderende samenleving een belangrijke anker voor samenhang, cohesie en besef van verbinding met nu en het verleden. Ik ben dat enorm gaan waarderen en ben er ook trots op.

Ik wens u veel leesplezier!

Robert Bosch
Wethouder gemeente Lochem

Een nieuwe tijd rijdt!


Vanaf september was het eindelijk zover! We gaan met ‘Een nieuwe tijd!’ de Achterhoek in. De oude SRV-wagen is omgebouwd tot een mobiele expositie/escaperoom. In de SRV-wagen stap je eerst terug de tijd in om daarna een tijdreis te maken naar de toekomst. Welke oplossingen waren er in de jaren ’50 en ’60 voor woningnood en welke gevolgen heeft dat voor de energietransitie nu? Buiten bij de SRV-wagen ga je in gesprek over je leefomgeving nu. Waarom ziet deze er zo uit? En wat moeten we doen om nu een mooie, duurzame en groene leefomgeving te behouden?



De SRV-wagen is het klapstuk van het project ‘Een nieuwe tijd! Wederopbouw in de Achterhoek. Met dit project verbinden we (duurzaamheids)opgaven van nu met de opgaven uit de wederopbouwtijd. Wat kunnen we leren van onze geschiedenis en hoe zetten we dat in om te verduurzamen met inachtneming van cultuurhistorische waarden? Van 4 oktober tot en met 10 oktober stond de SRV-wagen in de gemeente Lochem. Iedereen kreeg mogelijkheid om deze te bezoeken en de escaperoom te spelen. Veel geïnteresseerden hebben een bezoekje gebracht aan dit originele initiatief. Wilt u weten in welke gemeente de wagen nu rijdt of meer over “Een Nieuwe Tijd”? Bezoek dan eens nieuwetijdachterhoek.nl.

Verduurzaming monumenten

De monumentensector wil verduurzamen en daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. De verduurzaming van monumenten is niet alleen noodzakelijk om de klimaatdoelstellingen te halen, maar is ook essentieel om het gebruik en daarmee de instandhouding van monumenten, ook bij toenemende energiekosten, in de toekomst aantrekkelijk te houden.

Deelnemers Routekaart

De Routekaart Verduurzaming Monumenten is tot stand gekomen met medewerking van overheden en andere professionals die zich bezighouden met beheer, behoud en verduurzaming van monumenten. Al deze organisaties uit de monumentensector hebben aangegeven dat ze zich willen inzetten voor verduurzaming van monumenten en zo een bijdrage te leveren aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. Het doel is een CO2-reductie van 40% in 2030 en 60% in 2040, als gemiddelde over de gehele monumentenvoorraad in Nederland.

Met de website duurzaamerfgoed.nl is er een centrale plek, waar kennis gedeeld wordt op het gebied van verduurzaming van monumenten. Wij willen deelnemers enthousiasmeren en informeren over alle stappen die we zetten binnen de Routekaart. En we willen belangstellenden informeren over de werkwijze, voortgang en successen van de Routekaart. Wilt u meer weten? Kijk dan www.duurzaamerfgoed.nl.

Uw monument: De Synagoge in Lochem

In dit item vragen wij een monumenteneigenaar of gebruiker over het wonen en gebruiken van een monument en wat zijn of haar mooiste monument in de gemeente is. Dit mag natuurlijk het eigen pand zijn, maar dat hoeft uiteraard niet. In deze editie beantwoordt Hanjo Haneveld, secretaris van de Stichting “Synagoge Lochem”, de vragen.

Hoe is het om een monument te gebruiken?

De voormalige Synagoge Lochem is een plek waar tot WO II de Joodse gemeenschap haar sjoeldiensten hield. Voor hen was het een bijzondere plek om hun geloof te beoefenen. Vanaf midden 18e eeuw woonden er Joden in Lochem en de Synagoge is gebouwd in 1865. Het gebouw heeft tot ongeveer 1940 enkele wijzigingen ondergaan. De belangrijkste ingreep is de vergroting 1910 aan de oostzijde geweest (de muur met de blauwe Davidster). Toen is ook het huidige plafond van dun plaatijzer aangebracht, de ornamenten zijn er in reliëf ‘ingeperst’. In de oorlog is het hele interieur eruit gesloopt en vernietigd. De synagoge verloor zijn functie omdat na de oorlog niet 10 Joodse mannen, nodig om een dienst te kunnen houden, terug kwamen. De overgebleven Joodse gemeente heeft toen het gebouw aan de gemeente Lochem geschonken. Bij de restauratie in 1992 is het plaatijzeren plafond bewaard gebleven: door zijn afmeting, vormgeving, ornament en kleurgebruik is het vrij uniek in Nederland.

De synagoge is dus geen monument waarin gewoond werd of wordt. Als beheerder van het gebouw stellen we het beschikbaar om de Joodse geschiedenis levend te houden. Als je het gebouw binnenstapt, merk je dat het een bijzondere sfeer heeft. Dat geeft je een indrukwekkend gevoel van de historie ervan. Het meest bijzondere plekje is het gedenkboek met de namen van de omgebrachte Lochemse Joden op de plaats waar eertijds De Arke stond. Erboven hangt het Nér-tamied, het eeuwige licht en daarachter het prachtige teruggevonden geborduurde voorhang (parochet).

Wat maakt een monument een monument?
Een monument hoeft niet ‘oud’ te zijn om het zo te typeren, maar de Lochemse synagoge mag je zeker kenmerken als monument: het is een oud gebouw, het heeft historische waarde, het was een plek waar veel mensen hun geloof in vrede konden beoefenen, maar het herbergt ook de bewogen geschiedenis van wat er in de oorlog met de Joden gebeurde Het wordt nu gebruikt om het verhaal wat met onze Joodse medeburgers in de oorlog is gebeurd blijvend in herinnering te houden.

Wat vindt u het mooiste of meest bijzondere monument in de gemeente Lochem?
Het mooiste monument in Lochem zijn er eigenlijk twee: het oude Stadhuis en de Gudulakerk ernaast. Twee prachtige gebouwen, met een mooie historie, die Lochem kenmerken. Als je van verre de Lochemse toren kunt zien, ben je bijna thuis.


Uniek metalen plafond

Grafkelder kerk Almen

In 1392 wordt voor het eerst van de kerk in Almen gesproken. De crypte onder het koor is waarschijnlijk vroeg in de 18e eeuw gebouwd. Het exacte tijdstip weten we (nog) niet. Wel weten we dat deze crypte gebouwd werd voor de van Lintelo’s, bewoners van kasteel de Ehze.

Friedrich Wilhelm van Lintelo was de eerste van deze familie die in 1714 werd bijgezet in deze crypte. Zes Lintelo’s zouden later volgen. Na verkoop van de Ehze werden nog 11 andere personen bijgezet, bewoners van de Ehze maar ook van het huis ’t Hulze. De lichamen vergingen niet maar bleven als mummies, liever gezegd “luchtlijken”, bewaard. Als laatste werd in 1835 Arnout, baron van Zuylen van Nyevelt in de crypte bijgezet. In 1849 werd de ingang dichtgemetseld om in 1915 bij een ingrijpende verbouwing nog even toegankelijk te zijn. Gemeentesecretaris van Gorssel, J. de Graaf, bezocht de kelder toen en heeft een uitvoerige beschrijving nagelaten in zijn boek “Gorssels Verleden”. In 2019 is voerde archeologisch adviesbureau Aestimatica een quick scan uit. Daardoor weten we dat we hier te maken hebben met uniek historisch erfgoed dat vraagt om nader uitvoerig onderzoek. Ook werd duidelijk dat de crypte dringend onderhoud behoeft.

De Almense kerk, aan de linkerzijde van de foto het koor met daaronder de grafkelder

Archeologische vondsten bij plaatsing maquette


In de vorige nieuwsbrief vertelde ik dat er bij kleinere projecten af en toe geen archeologisch onderzoek uitgevoerd hoeft te worden. En dat we als gemeente Lochem dan kijken of we waarnemingen willen laten doen door vrijwilligers. Dat gebeurt als we denken dat er toch iets te vinden zou zijn. In het verhaal van vandaag gaan we daarin nog een stapje verder: hoe gaan we om met ‘toevalsvondsten’?

Een toevalsvondst is een toevallige archeologische vondst . Het kan gaan om een losse vondst op een plek waar we nog niets van weten. Maar ook kan archeoloog of aannemer iets vinden in vrijgegeven gebied na eerder archeologisch onderzoek. En dan heb je nog de plekken die zo klein zijn dat archeologisch onderzoek niet verplicht is.

Zo’n locatie was de plek waar de prachtige maquette van Lochem voor de stadsbrand van 1615 zou komen. Naast de Grote of Sint Gudulakerk. Deze maquette stond in het gemeentehuis, maar het was hoog tijd om deze een trotse plaats te geven in het hart van de stad. Wat bleek? Bij de ontgraving van de plek waar de ondersteunende betonplaat moest komen, kwam een gat aan het licht. Of beter gezegd, een gat in een gemetselde constructie vlak onder het straatniveau.

Na contact met mij hebben we eerst besloten om foto’s te maken van de binnenkant van wat toch al gauw een klein gewelf bleek te zijn. We wisten al dat we geen archeologisch onderzoek zouden gaan uitvoeren.Dat zou meer kapot maken dan informatie opleveren. Niet voor niets is ‘behoud in situ’ het streven! Wat we dus moesten doen was documenteren wat kon en de locatie weer toedekken. We keken nog naar een andere plaats voor de maquette, maar ook dan bestond de kans dat er iets in de grond zou kunnen zitten. Dus besloten we om toch de originele plek te gebruiken.

Wat vonden we? Bij bestudering van de foto’s kwamen we er achter dat het waarschijnlijk het ondergrondse deel van een openbaar toilet uit de Middeleeuwen of Nieuwe Tijd. Een soort Dixi. De aantasting op de binnenkant van het gewelf past namelijk goed bij het effect dat urine heeft En vanuit archieven weten we dat er in elk geval één ‘pistoren’ bij de Gudulakerk heeft gestaan. Niet de meest romantische vondst ooit, maar wel eentje die verhaalt over het Lochemse stadsleven van een paar eeuwen terug.

Uiteindelijk is het gewelf opgevuld met zand, zodat het van binnenuit sterker werd. Daarna is de bovenkant afgedekt en dichtgemetseld. Een mooi staaltje behoud in situ dus. Als u binnenkort in de stad bent en langs de maquette loopt, bedenk dan vooral eens dat u zeker niet de eerste bent die op deze plek even stil heeft gestaan… Al was dat vroeger wel voor een heel ander doel!

    
 

Besparen op uw gasverbruik?

Duurzaamheid loont. Niet alleen voor toekomstige generaties, maar ook voor hier en nu. Om fl ink te besparen op de energierekening hoeven we niet per se grote investeringen te doen. U kunt beginnen met het aanbrengen van tochtstrippen en radiatorfolie. Onmisbare maatregelen voor een energiezuiniger huis. Maar een goed ingeregeld verwarmingssysteem kan nog meer besparen.

Een gebouw met massieve gevels heeft bijvoorbeeld veel tijd nodig om op te warmen, maar het duurt ook weer lang voordat het is afgekoeld. Het is dan ook beter om de temperatuur in het gebouw ’s nachts niet te veel te laten zakken. Wanneer u ’s ochtends de verwarming weer aanzet, is er veel energie nodig om de ruimte op temperatuur te krijgen.

(Waterzijdig) inregelen CV-ketel
Een goede, effi ciënt werkende CV-installatie bespaart energie. Dit kunt u gedeeltelijk zelf regelen door de temperatuur bij een combiketel te verlagen. In veel gevallen kunt u de watertemperatuur van de CV-ketel verlagen naar 60-70 graden Celsius. Het is verstandig om het daadwerkelijke waterzijdig inregelen van de radiatoren door een installateur te laten doen. Hierbij wordt de druk per radiator ingeregeld waardoor uw afgiftesysteem beter werkt.

Ventilatoren op radiatoren
Ventilatoren zijn goedkoop in aanschaf, eenvoudig te plaatsen en het stroomverbruik is zeer laag. Ze brengen de warmte van de radiatoren versneld en gelijkmatig de ruimte in. Ze werken automatisch door de (vaak) geïntegreerde sensoren.

CV-leidingen isoleren
Verwarmingsleidingen verliezen over het algemeen veel warmte. Dit kunt u beperken door de leidingen te isoleren.

Warmtepompboiler
Een warmtepompboiler haalt warmte uit de lucht en verwarmt daar water mee. Deze wordt opgeslagen in een buffervat en zo nodig elektrisch verder verwarmd tot de gewenste temperatuur. Door deze techniek van verwarmen kunt u met 1 kW energie 3 tot 4 kW warmte maken. Het rendement van een goed gekozen en geïnstalleerde warmtepompboiler is veel beter dan die van een aardgasgestookte ketel.
   

Tijdreis

Binnenkort start de verbetering van de Noorderwal en de Julianaweg in Lochem. Nu wordt het gebied vooral gebruikt om te winkelen en te wonen, maar enkele tientallen jaren geleden was hier nog industrie. Met de kennis van nu was herbestemming voor wonen of werken in plaats van sloop van deze prachtige industriële gebouwen ook een aantrekkelijke optie geweest.

Van de erfgoedcommissie

De samenstelling van de erfgoed- en welstandscommissie is veranderd. Per 1 augustus heeft Boukje Tijssen-Overbeek een nieuwe functie buiten de gemeente Lochem. We bedanken Boukje natuurlijk voor haar inzet. Heidy Bos vervangt haar. In deze Erfgoednieuws stelt ze zichzelf voor:
 

 

“Ik ben Heidy Bos en sinds kort ben ik adviseur cultuurhistorie in de erfgoedcommissie in Lochem.
Ik vervang Boukje Tijssen-Overbeek. Ik ben betrokken bij adviesaanvragen waarbij erfgoed een onderdeel is. Bijvoorbeeld bij monumenten, het beschermd stads-gezicht, beschermde landgoederen of buitenplaatsen of andere erfgoedvraagstukken. Ik ben breed georiën-teerd binnen de cultuurhistorie en architectuur. Door mijn bouwkundige achtergrond en interesse voor duurzaamheid kijk ik met een praktische blik naar de plannen en vraagstukken die langs komen. Hierbij probeer ik een stap vooruit te zetten zodat gebouwen met cultuurhistorische waarde toekomstbestendig zijn. Zo zijn ze niet alleen een monument voor nu, maar ook voor de toekomst. Soms zorgt dit voor een spanningsveld, maar door er samen naar te kijken levert het uiteindelijk iets moois op waar iedereen trots op is. Ik kijk er naar uit om samen met de leden van de commissie en andere betrokkenen een bijdrage te kunnen leveren aan het behouden en versterken van het erfgoed in de gemeente Lochem!   










Herbestemmingssubsidie mogelijk voor verduurzamingsonderzoek

Eigenaren van moeilijk te bestemmen monumenten en gebouwen met een cultuurhistorische waarde komen in aanmerking voor de ‘Subsidieregeling stimulering herbestemming monumenten’. Ook dit jaar is het mogelijk om binnen deze regeling aanvullend subsidie aan te vragen voor een verduurzamingsonderzoek. De regeling richt zich op niet-woonhuizen. Deze subsidie bevordert een duurzaam gebruik van monumenten en van gebouwen met een cultuurhistorische waarde.

De rijksoverheid draagt via de subsidie bij in de volgende kosten:
• Kosten voor onderzoek naar de haalbaarheid van de herbestemming.
• Kosten mogelijkheden voor verduurzaming van het bouwwerk te onderzoeken in aanvulling op een onderzoek naar herbestemming.
• Kosten om het bouwwerk in de tussentijd wind- en waterdicht te houden.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) beoordeelt de subsidieaanvragen, wijst ze toe (of af) en verdeelt het beschikbare budget. Dit jaar is in de herbestemmingsregeling € 1,7 miljoen beschikbaar voor haalbaarheidsonderzoeken, € 0,7 miljoen voor het wind- en waterdicht maken van monumenten en € 0,5 miljoen voor onderzoeken voor verduurzaming.

Besparen op uw gasverbruik?

Duurzaamheid loont. Niet alleen voor toekomstige generaties, maar ook voor hier en nu. Om flink te besparen op de energierekening hoeven we niet per se grote investeringen te doen. U kunt beginnen met het aanbrengen van tochtstrippen en radiatorfolie. Onmisbare maatregelen voor een energiezuiniger huis. Maar een goed ingeregeld verwarmingssysteem kan nog meer besparen.

Een gebouw met massieve gevels heeft bijvoorbeeld veel tijd nodig om op te warmen, maar het duurt ook weer lang voordat het is afgekoeld. Het is dan ook beter om de temperatuur in het gebouw ’s nachts niet te veel te laten zakken. Wanneer u ’s ochtends de verwarming weer aanzet, is er veel energie nodig om de ruimte op temperatuur te krijgen.

(Waterzijdig) inregelen CV-ketel
Een goede, effi ciënt werkende CV-installatie bespaart energie. Dit kunt u gedeeltelijk zelf regelen door de temperatuur bij een combiketel te verlagen. In veel gevallen kunt u de watertemperatuur van de CV-ketel verlagen naar 60-70 graden Celsius. Het is verstandig om het daadwerkelijke waterzijdig inregelen van de radiatoren door een installateur te laten doen. Hierbij wordt de druk per radiator ingeregeld waardoor uw afgiftesysteem beter werkt.

Ventilatoren op radiatoren
Ventilatoren zijn goedkoop in aanschaf, eenvoudig te plaatsen en het stroomverbruik is zeer laag. Ze brengen de warmte van de radiatoren versneld en gelijkmatig de ruimte in. Ze werken automatisch door de (vaak) geïntegreerde sensoren.

CV-leidingen isoleren
Verwarmingsleidingen verliezen over het algemeen veel warmte. Dit kunt u beperken door de leidingen te isoleren.

Warmtepompboiler
Een warmtepompboiler haalt warmte uit de lucht en verwarmt daar water mee. Deze wordt opgeslagen in een buffervat en zo nodig elektrisch verder verwarmd tot de gewenste temperatuur. Door deze techniek van verwarmen kunt u met 1 kW energie 3 tot 4 kW warmte maken. Het rendement van een goed gekozen en geïnstalleerde warmtepompboiler is veel beter dan die van een aardgasgestookte ketel.
   

De monumentencoach

Mijn naam is Martijn Haitink en ik ben de monumentencoach voor de gemeente Lochem. U kunt bij mij terecht met alle vragen over uw monument.
Of het nu gaat om onderhoud, vergunningen of duurzaamheid.
Ik ben te bereiken via (0573) 28 92 62 of monumentencoach@lochem.nl

Contact


Gemeente Lochem
(0573) 28 92 22 of whatsapp (06) 500 80 619

Monumentencoach
(0573) 28 92 62 of monumentencoach@lochem.nl

Comité Open Monumentendag
Mr. C.H.P. (Kees) de Boer, (0573) 78 91 76 of
knkboer@gmail.com

Archeologie
h.pape@apeldoorn.nl






This email was sent to <<E-mailadres>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Gemeente Lochem · Hanzeweg 8 · Lochem, Ge 7241 cr · Netherlands

Email Marketing Powered by Mailchimp